Czy wiesz, że pies asystujący może wejść do restauracji, jeździć bezpłatnie komunikacją miejską i nie potrzebuje kagańca? W Polsce takie psy to niezwykli pomocnicy osób z niepełnosprawnościami – od przewodników niewidomych po czworonogi wykrywające ataki padaczki. W artykule znajdziesz konkretne przepisy, obowiązki właścicieli i praktyczne zasady zachowania wobec tych zwierząt. Dowiesz się też, jak wygląda szkolenie psów i gdzie można z nimi wchodzić bez ograniczeń.
Spis treści
Rodzaje psów asystujących
Psy asystujące to wyspecjalizowani pomocnicy, których zadania dostosowuje się do konkretnych potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W Polsce wyróżnia się cztery główne typy tych zwierząt:
- Pies przewodnik osoby niewidomej lub niedowidzącej
To najbardziej rozpoznawalny typ psa asystującego. Jego głównym zadaniem jest bezpieczne prowadzenie właściciela w przestrzeni publicznej – omijanie przeszkód, zatrzymywanie się przed krawężnikami czy sygnalizowanie otwartych drzwi. Najczęściej do tej roli wybiera się labradory i golden retrievery ze względu na ich łagodny charakter. - Pies asystent osoby niepełnosprawnej ruchowo
Znany również jako pies serwisowy. Pomaga w codziennych czynnościach: podnosi upuszczone przedmioty, otwiera drzwi, naciska przyciski w windzie, a nawet pomaga w ubieraniu się. Szkoli się go m.in. do współpracy z osobami poruszającymi się na wózkach. - Pies sygnalizujący dla osób głuchych i niedosłyszących
Reaguje na dźwięki takie jak dzwonek do drzwi, alarm pożarowy czy płacz dziecka. Gdy usłyszy sygnał, dotyka łapą właściciela i prowadzi go do źródła hałasu. Często towarzyszy też w podróży, informując o komunikatach na dworcach. - Pies wykrywający ataki choroby
Wyczuwa zmiany w organizmie człowieka związane z padaczką, cukrzycą lub chorobami serca. Potrafi ostrzec o zbliżającym się ataku nawet na kilka minut przed jego wystąpieniem, np. poprzez szczekanie lub przyjęcie konkretnej pozycji ciała. Co ważne – tej umiejętności nie da się psa nauczyć, musi ją mieć wrodzoną.
Prawa i przepisy dotyczące psów asystujących
Podstawę prawną funkcjonowania psów asystujących w Polsce stanowi ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych z 1997 roku. Zgodnie z art. 20a:
- Prawo wstępu – osoba z psem asystującym może wejść do wszystkich obiektów użyteczności publicznej, w tym urzędów, szpitali, sklepów, restauracji, parków narodowych, a nawet stref objętych zakazem wstępu zwierząt.
- Transport publiczny – pies asystujący może podróżować bezpłatnie w komunikacji miejskiej, pociągach, autobusach długodystansowych i samolotach. Nie obowiązuje go nakaz zakładania kagańca ani prowadzenia na smyczy.
Regulaminy wewnętrzne obiektów nie mogą ograniczać tych praw. Jeśli np. restauracja odmówi wpuszczenia psa asystującego, stanowi to naruszenie ustawy i podlega zgłoszeniu do odpowiednich instytucji.
Wymagania formalne dla psa asystującego
Aby pies mógł legalnie pełnić funkcję asystenta, musi spełnić szereg warunków prawnych i formalnych. Kluczowe dokumenty i procedury to:
- Certyfikat potwierdzający status – wydawany przez wpisany do rejestru podmiot szkolący (np. fundacje lub ośrodki szkoleniowe). Dokument zawiera dane psa, informacje o szkoleniu oraz dane właściciela.
- Widoczna uprząż z napisem „pies asystujący” – obowiązkowy element wyposażenia. Napis musi być czytelny i umieszczony w widocznym miejscu.
- Aktualne szczepienia – właściciel musi posiadać zaświadczenie o szczepieniach przeciwko wściekliźnie, nosówce i parwowirozie.
Proces certyfikacji i szkolenia
Szkolenie psa asystującego trwa 1,5–2 lata i prowadzą je wyłącznie certyfikowane organizacje wpisane do rejestru Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Etapy procesu:
- Selekcja szczeniąt – ocena predyspozycji psychofizycznych.
- Szkolenie podstawowe – nauka posłuszeństwa, reakcji na komendy głosowe i sygnały środowiskowe.
- Szkolenie specjalistyczne – dostosowane do konkretnego rodzaju niepełnosprawności (np. nauka otwierania drzwi dla osób na wózkach).
- Egzamin końcowy – test umiejętności praktycznych w warunkach miejskich.
Certyfikat wydawany po pozytywnym egzaminie zawiera dane psa, informacje o szkoleniu oraz dane właściciela. Dokument należy odnawiać co 2–3 lata.
Zasady zachowania w obecności psa asystującego
Pies asystujący w uprzęży jest w pracy – jego skupienie decyduje o bezpieczeństwie właściciela. Podstawowe zasady to:
- Nie głaszcz i nie zaczepiaj psa – nawet przyjazne cmokanie lub patrzenie mu w oczy może rozproszyć jego uwagę.
- Nie karm – podawanie smakołyków bez zgody opiekuna jest niedopuszczalne.
- Nie rozpraszaj – unikaj gwałtownych gestów, okrzyków lub prób zabawy z psem.
Jeśli pies sam do ciebie podchodzi, prawdopodobnie sygnalizuje, że jego właściciel potrzebuje pomocy. W takiej sytuacji podążaj za zwierzęciem.
Właściciele psów asystujących proszeni są o kontrolowanie czystości zwierzęcia oraz niedopuszczanie do sytuacji, w których pies mógłby stwarzać zagrożenie.
Odpowiedzialność i obowiązki właściciela
Właściciel psa asystującego ponosi pełną odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone przez zwierzę – niezależnie od tego, czy do zdarzenia doszło pod jego nadzorem, czy pies oddalił się lub uciekł. Dotyczy to zarówno zniszczeń mienia, jak i sytuacji zagrożenia dla innych osób.
Obowiązki opiekuna obejmują:
- Stałą kontrolę zachowania psa w miejscach publicznych.
- Dbanie o aktualne szczepienia (wścieklizna, nosówka, parwowiroza) oraz regularne wizyty u weterynarza.
- Noszenie przy sobie kserokopii certyfikatu psa oraz dokumentacji medycznej zwierzęcia.
- Zapewnienie psu odpowiednich warunków bytowych – w tym regularnej aktywności fizycznej i odpoczynku.
W przypadku naruszenia obowiązków, właściciel może utracić status psa asystującego.
Zwolnienia i przywileje
Posiadacze psów asystujących korzystają z szeregu ulg i zwolnień:
- Zwolnienie z podatku od psa – obowiązuje bez względu na stopień niepełnosprawności właściciela.
- Darmowy przejazd – pies podróżuje bezpłatnie w komunikacji miejskiej, pociągach, autobusach i samolotach.
Dodatkowe przywileje:
- Wstęp do stref objętych zakazem wstępu zwierząt (np. parki narodowe, rezerwaty przyrody).
- Możliwość przebywania z psem w miejscach pracy, jeśli jest to uzasadnione potrzebami niepełnosprawności.
Miejsca dostępne dla psów asystujących
Zgodnie z polskim prawem, pies asystujący ma prawo wstępu do wszystkich obiektów użyteczności publicznej, w tym:
- Urzędy, szpitale, szkoły, kina, restauracje.
- Środki transportu publicznego (autobusy, tramwaje, pociągi, samoloty).
- Parki narodowe, rezerwaty przyrody, plaże, baseny.
Wyjątki:
- Strefy sanitarne (np. bliskie otoczenie stołów w restauracjach).
- Miejsca objęte dodatkowymi regulacjami BHP (np. laboratoria chemiczne).
- Obiekty sakralne – decyzja należy do zarządców obiektów.
Właściciel ma obowiązek zadbać o czystość psa i niedopuszczenie do sytuacji zagrażających innym.
Czy pies asystujący musi mieć założony kaganiec?
Zgodnie z polskim prawem, pies asystujący nie ma obowiązku noszenia kagańca – nawet w środkach transportu publicznego, sklepach czy restauracjach. To kluczowe uprawnienie wynika wprost z ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych.
Najważniejsze zasady:
- Brak nakazu kagańca – regulacje prawne jednoznacznie zwalniają właścicieli z tego obowiązku.
- Smycz nie jest wymagana – pies może poruszać się swobodnie, pod warunkiem zachowania pełnej kontroli przez opiekuna.
- Wyjątki – niektóre linie lotnicze lub kraje mogą wymagać czasowego założenia kagańca podczas międzynarodowych podróży.
Choć prawo nie narzuca ograniczeń, właściciel odpowiada za zachowanie psa. Jeśli zwierzę zachowa się agresywnie lub spowoduje szkody, odpowiedzialność spoczywa na opiekunie – nawet jeśli pies nie miał kagańca.
W praktyce większość psów asystujących jest szkolona tak, by kaganiec nie był potrzebny. W sytuacjach awaryjnych (np. wizyta u weterynarza) zaleca się jednak jego użycie.