Fiński lapphund reprezentuje grupę ras pierwotnych, które zachowały naturalny wygląd i doskonałą kondycję zdrowotną. Jego funkcjonalna budowa i puszysta szata z gęstym podszerstkiem są świadectwem przystosowania do mrozów Laponii. Choć współcześnie pełni głównie rolę psa do towarzystwa, jego temperament nadal definiuje potrzeba aktywności oraz bystrość umysłu. Poznaj dymorfizm płciowy rasy, dopuszczalne warianty kolorystyczne oraz specyfikę lapphundzkiego uśmiechu. Dowiedz się, dlaczego ten lojalny i spokojny w domu pasterz jest uznawany za jedną z najbardziej stabilnych emocjonalnie ras północnych.
Spis treści
Historia i pochodzenie rasy
Fiński lapphund (oryginalnie Suomenlapinkoira) to rasa o głębokich korzeniach, nierozerwalnie związana z historią i kulturą Laponii. Jej początki sięgają setek, a nawet tysięcy lat wstecz, kiedy to przodkowie dzisiejszych lapphundów towarzyszyli ludzie Samów (Lapończyków) w ich codziennym, surowym życiu na dalekiej północy.
Początkowo psy te pełniły funkcje myśliwskie i stróżujące, pomagając w polowaniach i chroniąc dobytek. Z czasem, gdy Samowie przeszli z koczowniczego trybu życia na osiadły i zajęli się hodowlą reniferów, rola psów ewoluowała. Stały się one niezastąpionymi pomocnikami przy wypasie i zaganianiu stad, pracując w ekstremalnie trudnych warunkach atmosferycznych.
Fiński lapphund należy do grupy ras pierwotnych. Jego genotyp zmienił się w niewielkim stopniu na przestrzeni wieków. Choć współcześnie technologia (np. skutery śnieżne) wyparła psy z pracy przy reniferach, rasa przetrwała dzięki swojemu wspaniałemu charakterowi, stając się cenionym psem do towarzystwa.
Wygląd i wzorzec rasy Suomenlapinkoira
Fiński lapphund to pies średniej wielkości o mocnej, zwartej budowie ciała, wpisującej się w prostokąt. Jego sylwetka od razu zdradza przystosowanie do pracy w arktycznym klimacie – jest solidna, ale nie ociężała, co pozwala na dużą zwrotność i wytrzymałość. Charakterystycznym elementem wyglądu jest tzw. lapphundzki uśmiech – łagodny i przyjazny wyraz pyska, który zjednuje mu sympatyków na całym świecie.
Wymiary psów i suk są wyraźnie zróżnicowane (dymorfizm płciowy). Psy osiągają w kłębie od 46 do 52 cm, natomiast suki są nieco mniejsze i mierzą od 41 do 47 cm. Waga zazwyczaj waha się w granicach 15–24 kg, w zależności od wzrostu i kondycji danego osobnika. Głowa jest mocna, z wyraźnie zaznaczonym stopem i krótką, stożkowatą kufą.
Szata fińskiego lapphunda jest stworzona do ochrony przed mrozem i wilgocią. Składa się z dwóch warstw: bardzo gęstego, miękkiego podszerstka, który zapewnia izolację termiczną, oraz długiego, szorstkiego włosa okrywowego. U samców często występuje obfita kryza wokół szyi, przypominająca lwią grzywę, co dodaje im dostojeństwa.
Wzorzec rasy jest niezwykle liberalny w kwestii kolorystyki. Dopuszczalne są wszystkie maści, pod warunkiem że jeden kolor (podstawowy) jest dominujący. Najczęściej spotyka się psy czarne z jasnymi znaczeniami (podpalanymi), brązowe (czekoladowe), wilczaste, a także kremowe czy rude. Inne kolory mogą występować na głowie, szyi, klatce piersiowej, kończynach i ogonie.
Charakter i usposobienie
To właśnie temperament sprawia, że fiński lapphund zyskuje coraz większą popularność jako pies rodzinny. Jest to zwierzę niezwykle przyjacielskie, bystre i nastawione na człowieka. W przeciwieństwie do wielu innych szpiców, lapphundy są bardzo chętne do współpracy i silnie przywiązują się do swojego opiekuna, źle znosząc długotrwałą izolację czy samotność w kojcu.
Cechuje je specyficzny wyłącznik energii. W domu potrafią być spokojne i nienarzucające się, idealnie wpasowując się w rytm życia rodziny (często mówi się o nich kanapowce). Jednak po wyjściu na zewnątrz budzi się w nich duch psa pracującego – stają się aktywne, wytrzymałe i gotowe do długich wędrówek czy zabaw.
Instynkt stróżujący i szczekanie
Jako dawni pomocnicy przy reniferach, psy te mają silnie zakorzeniony instynkt stróżowania. Lapphund jest bardzo czujny i z pewnością poinformuje domowników o zbliżaniu się gościa lub czymś niepokojącym w otoczeniu. Nie jest to jednak pies agresywny – jego zadaniem jest ostrzeganie, a nie atakowanie.
Rasa ta ma naturalną skłonność do szczekania. W pracy pasterskiej głos był ich narzędziem do sterowania stadem. W warunkach miejskich ta cecha może być uciążliwa, dlatego od szczeniaka warto pracować nad kontrolą szczekliwości i nie pozwalać na wymuszanie uwagi głosem.
Stosunek do dzieci i innych zwierząt
Fiński lapphund słynie z dużej cierpliwości i łagodności, co czyni go doskonałym kompanem dla starszych dzieci. Jest psem pozbawionym agresji, tolerancyjnym i chętnym do wspólnych zabaw. Oczywiście, jak w przypadku każdej rasy, kontakty z bardzo małymi dziećmi powinny odbywać się pod kontrolą dorosłych.
Jeśli chodzi o inne zwierzęta, lapphundy zazwyczaj dogadują się z nimi bez problemów. Ich instynkt łowiecki jest znacznie słabszy niż u innych szpiców (np. husky czy malamutów), ponieważ ich zadaniem była ochrona stada, a nie polowanie. Przy odpowiedniej socjalizacji mogą zgodnie żyć pod jednym dachem z kotami czy innymi psami.
Zdrowie i najczęstsze choroby
Suomenlapinkoira to rasa długowieczna i generalnie ciesząca się dobrym zdrowiem. Psy te często dożywają 12–15 lat w doskonałej kondycji. Jako rasa pierwotna są odporne na trudne warunki atmosferyczne. Mimo to, w populacji występują pewne predyspozycje do chorób dziedzicznych, dlatego kluczowy jest wybór hodowli wykonującej odpowiednie badania.
Problemy zdrowotne, na które należy zwrócić uwagę:
- Postępujący zanik siatkówki (PRA-prcd): Choroba oczu prowadząca do ślepoty. Istnieją testy genetyczne, które pozwalają wykluczyć nosicielstwo u rodziców.
- Dysplazja stawów biodrowych: Choć lżejsza budowa lapphunda sprawia, że rzadziej cierpi on na objawową dysplazję niż duże molosy, badanie RTG stawów jest standardem w dobrej hodowli.
- Choroba Pompego (GSD II): Genetyczna choroba spichrzeniowa glikogenu. Jest śmiertelna dla szczeniąt, ale dzięki dostępnym testom DNA można całkowicie uniknąć rozmnażania chorych osobników.
- Zaćma dziedziczna: Może pojawić się w różnym wieku, dlatego zaleca się regularne badania oftalmologiczne psów hodowlanych.
Pielęgnacja
Mimo obfitej i puszystej szaty, pielęgnacja fińskiego lapphunda nie jest tak uciążliwa, jak mogłoby się wydawać. Jego sierść ma właściwości samooczyszczające – błoto i brud po wyschnięciu zazwyczaj same opadają, nie wnikając głęboko w strukturę włosa. Dzięki temu pies nie wymaga częstych kąpieli (zazwyczaj wystarczy 2–3 razy w roku lub w razie silnego zabrudzenia).
Podstawą dbałości o wygląd jest regularne wyczesywanie. Poza okresem linienia wystarczy przeczesać psa raz w tygodniu, aby usunąć martwy włos i zapobiec filcowaniu się miękkiego podszerstka (szczególnie za uszami).
Sytuacja zmienia się w okresie linienia, które występuje zazwyczaj dwa razy do roku (wiosną i jesienią). Wtedy lapphund zrzuca ogromne ilości podszerstka. W tym czasie konieczne jest codzienne szczotkowanie, aby pomóc psu pozbyć się martwej okrywy i uchronić dom przed dywanem z sierści.
Szkolenie i wychowanie
Fiński lapphund to pies inteligentny, który szybko się uczy, ale nie jest ślepym wykonawcą poleceń. Jako rasa pierwotna zachował pewną dozę niezależności. Chętnie współpracuje z człowiekiem, o ile widzi w tym sens i korzyść dla siebie. Wymaga przewodnika konsekwentnego, ale łagodnego.
W szkoleniu najlepiej sprawdzają się metody pozytywne oparte na nagradzaniu. Krzyk czy przymus fizyczny sprawią, że lapphund zamknie się w sobie i odmówi współpracy. Warto pamiętać, że te psy szybko się nudzą – wielokrotne powtarzanie tej samej komendy (tzw. drill) jest dla nich nużące. Sesje treningowe powinny być krótkie, urozmaicone i zabawowe.
Dla kogo jest fiński lapphund?
Decyzja o wyborze tej rasy powinna być przemyślana. Fiński lapphund to wspaniały towarzysz, ale jego specyficzne cechy sprawiają, że nie odnajdzie się w każdym domu. To pies dla osób, które szukają partnera, a nie podwładnego.
Zalety (Dla kogo):
- Dla rodzin z dziećmi szukających łagodnego, wesołego psa.
- Dla osób aktywnych, lubiących spacery, wycieczki i spędzanie czasu na zewnątrz (niezależnie od pogody).
- Dla osób, które chcą psa inteligentnego, z którym można uprawiać amatorsko psie sporty.
- Dla tych, którzy szukają psa o średnim poziomie energii (aktywny na dworze, spokojny w domu).
Wady (Dla kogo nie):
- Nie dla osób, którym przeszkadza szczekanie – lapphundy są z natury rozmowne.
- Nie dla pedantów, którzy nie tolerują sierści w domu (szczególnie w okresie linienia).
- Nie dla osób oczekujących bezwzględnego posłuszeństwa w stylu owczarka niemieckiego.
- Nie dla osób, które planują trzymać psa wyłącznie w kojcu – lapphund potrzebuje bliskiego kontaktu z rodziną.