Kapibara mała to mniej znany przedstawiciel rodziny kawiowatych, którego egzystencja jest ściśle determinowana przez bliskość zbiorników wodnych. Osiągając wagę do 28 kg, jest znacznie mniejsza od swojego krewniaka z dorzecza Amazonki, co stanowi istotną cechę gatunku. Żyje w mniejszych grupach rodzinnych lub samotnie, wykazując terytorializm oraz wysoką ostrożność w kontakcie z otoczeniem. Jej dieta opiera się na twardych trawach i roślinności wodnej, a specyficzny proces trawienia wspomagany jest przez koprofagię.
Spis treści
Kapibara mała i charakterystyka gatunku
Kapibara mała to mniej znana, młodsza siostra popularnej kapibary wielkiej. Choć przez lata była klasyfikowana jedynie jako podgatunek. Od 1991 roku uznaje się ją za odrębny gatunek. Jest to ssak z rodziny kawiowatych, który zachował wiele cech swoich przodków, ale ewoluował w izolacji geograficznej na północ od Andów.
Zwierzę to jest znacznie rzadsze i trudniejsze do spotkania w naturze niż jego większy krewniak. Jest to gatunek ziemno-wodny, ściśle związany z tropikalnymi mokradłami Ameryki Środkowej i Południowej.
Wygląd i morfologia, czyli jak rozpoznać ten gatunek?
Na pierwszy rzut oka kapibara mała wygląda niemal identycznie jak kapibara wielka – ma tę samą krępą, beczkowatą sylwetkę i dużą, prostokątną głowę. Jej ciało pokryte jest rzadką, szorstką sierścią, pod którą prześwituje skóra. Charakterystyczny dla tego gatunku jest brak ogona oraz obecność błon pławnych między palcami, co czyni ją doskonałym pływakiem.
Istnieją jednak subtelne różnice w detalach. Sierść kapibary małej jest zazwyczaj ciemniejsza, wpadająca w odcienie głębokiego brązu lub rudości, w przeciwieństwie do bardziej piaskowo-żółtego ubarwienia kapibary wielkiej. Oczy, uszy i nozdrza umieszczone są w górnej części głowy, co pozwala zwierzęciu obserwować otoczenie, będąc niemal całkowicie zanurzonym w wodzie.
Wymiary i waga kapibary małej
To właśnie rozmiar jest kluczową cechą odróżniającą ten gatunek. Podczas gdy kapibara wielka może osiągać wagę dorosłego człowieka, kapibara mała jest o połowę lżejsza i wyraźnie krótsza.
Dane biometryczne przedstawiają się następująco:
- Długość ciała: zazwyczaj od 80 do 100 cm (rzadko przekracza 1 metr).
- Waga: dorosłe osobniki ważą średnio od 20 do 28 kg (maksymalnie ok. 30 kg).
- Wysokość w kłębie: jest proporcjonalnie niższa, co nadaje jej bardziej zwartego wyglądu.
Głowa i futro
Czaszka różni się proporcjami od czaszki jej większej kuzynki – jest krótsza, szersza i ma nieco inną budowę kości czołowych. Uszy są małe, zaokrąglone i bardzo ruchliwe, co pozwala na szybkie lokalizowanie zagrożenia.
Sierść jest sztywna i rzadka, co ułatwia szybkie wysychanie po wyjściu z wody. U dojrzałych samców na pysku znajduje się gruczoł zapachowy zwany morrillo, widoczny jako ciemna, naga wypukłość. Służy on do oznaczania terytorium poprzez pocieranie o roślinność, choć u kapibary małej może być on mniej wyeksponowany niż u kapibary wielkiej.
Występowanie i naturalne siedlisko
Kapibara mała ma bardzo specyficzny i ograniczony zasięg występowania, który jest kluczowy dla jej statusu jako odrębnego gatunku. Występuje wyłącznie na zachód od łańcucha Andów, co stanowi naturalną barierę izolującą ją od populacji kapibary wielkiej żyjącej w dorzeczu Amazonki.
Jej naturalny dom to Panama (wschodnia część, w tym strefa Kanału Panamskiego), północno-zachodnia Kolumbia oraz zachodnia część Wenezueli (rejon jeziora Maracaibo). Zwierzęta te zasiedlają tereny podmokłe, bagna, ujścia rzek, a także lasy namorzynowe i gęste zarośla wzdłuż cieków wodnych. Woda jest niezbędna do ich przetrwania – służy nie tylko do termoregulacji, ale jest też główną drogą ucieczki przed drapieżnikami.
Tryb życia i zachowania społeczne
Jest to zwierzę prowadzące ziemno-wodny tryb życia. W miejscach, gdzie presja ze strony człowieka i drapieżników jest duża, kapibara mała staje się aktywna głównie o zmierzchu i w nocy. W spokojniejszych rejonach można ją spotkać żerującą również w ciągu dnia, choć zawsze trzyma się blisko bezpiecznego zbiornika wodnego.
W przeciwieństwie do kapibary wielkiej, która tworzy ogromne stada liczące nawet kilkadziesiąt osobników, kapibara mała jest bardziej skryta.
Charakterystyka społeczna gatunku:
- Żyje zazwyczaj samotnie lub w małych grupach rodzinnych (pary lub rodzice z młodymi).
- Rzadko tworzy stada większe niż kilka osobników.
- Jest zwierzęciem terytorialnym, ale unika otwartych konfliktów, preferując ucieczkę do wody (gdzie potrafi wstrzymać oddech na kilka minut).
- Komunikuje się za pomocą gwizdów, szczeknięć i sygnałów zapachowych.
Dieta kapibary małej
Kapibara mała jest ścisłym roślinożercą. Jej układ pokarmowy jest przystosowany do trawienia twardego błonnika, a zęby rosną przez całe życie, co pozwala na ścieranie ich na twardym pokarmie roślinnym.
Podstawą diety są trawy rosnące na brzegach rzek oraz roślinność wodna (np. hiacynty wodne). Chętnie zjada również korę młodych drzew, pędy trzciny, a także owoce spadłe na ziemię. Niestety, w rejonach rolniczych bywa uważana za szkodnika, ponieważ żeruje na uprawach kukurydzy, ryżu, melonów czy dyni.
Ważnym elementem fizjologii trawienia jest koprofagia. Kapibary zjadają własne odchody (tzw. cekotrofy) bezpośrednio po ich wydaleniu. Jest to proces niezbędny dla zdrowia, pozwalający na ponowne wchłonięcie witamin i białek wyprodukowanych przez bakterie jelitowe oraz lepsze wykorzystanie celulozy.
Rozmnażanie i cykl życiowy
Rozród kapibary małej może odbywać się przez cały rok, choć w niektórych regionach nasila się w porze deszczowej. Kopulacja ma miejsce zazwyczaj w wodzie, co zapewnia parze bezpieczeństwo.
Ciąża trwa krócej niż u większej kuzynki – średnio od 104 do 120 dni. Samica rodzi w ukryciu, w gęstych zaroślach. Mioty są nieliczne, zazwyczaj składają się z 2 do 4 młodych (średnio 3,5). Noworodki są tzw. zagniazdownikami – rodzą się w pełni rozwinięte, z otwartymi oczami i pełnym futrem, i są zdolne do podążania za matką oraz spożywania stałego pokarmu już krótko po narodzinach.
Kapibara mała a kapibara wielka
Choć oba gatunki są do siebie łudząco podobne, dzieli je szereg istotnych różnic, które potwierdzają ich odrębność gatunkową.
- Wielkość i masa: Kapibara mała waży maksymalnie 28-30 kg, podczas gdy kapibara wielka osiąga wagę 50-65 kg (a rekordziści nawet więcej).
- Genetyka (Kariotyp): Kapibara mała posiada inną liczbę chromosomów (2n=64) niż kapibara wielka (2n=66), co jest twardym dowodem na ich odrębność.
- Geografia: Gatunki te są rozdzielone przez Andy. Kapibara mała żyje na północny zachód od gór, a wielka zajmuje ogromne obszary na wschód od nich.
- Struktura czaszki: H. isthmius ma szersze kości czołowe i krótszy pysk w proporcji do reszty czaszki.
Status ochrony i zagrożenia
Według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN), status kapibary małej jest często określany jako Data Deficient (DD), czyli brak wystarczających danych, choć lokalnie bywa uznawana za gatunek mniejszej troski lub zagrożony (w zależności od kraju i aktualizacji list). Ze względu na skryty tryb życia, dokładna liczebność populacji jest trudna do oszacowania, ale trendy wskazują na jej spadek.
Główne zagrożenia dla tego gatunku to:
- Utrata siedlisk: Osuszanie bagien pod uprawy rolnicze i pastwiska dla bydła (szczególnie w dolinie rzeki Magdalena w Kolumbii).
- Polowania: Jest intensywnie poławiana dla mięsa, które w wielu regionach Kolumbii i Wenezueli uznawane jest za przysmak (szczególnie w okresie Wielkiego Postu).
- Wylesianie: Niszczenie lasów łęgowych i namorzynowych pozbawia je schronienia i naturalnych korytarzy migracyjnych.