Naturalny zasięg występowania kapibary wielkiej jest niemal całkowicie ograniczony do nizinnych terenów Ameryki Południowej, rozciągając się od basenu Amazonki po umiarkowane strefy Argentyny. Kluczowym czynnikiem determinującym ich bytowanie jest stała obecność zbiorników wodnych, które pełnią funkcję termoregulatora oraz bezpiecznego schronienia przed drapieżnikami. Granicę ich ekspansji na zachód stanowią Andy – surowy klimat wysokogórski jest barierą nie do przebycia dla tych ciepłolubnych ssaków.
Spis treści
Ameryka Południowa ojczyzną kapibar
Kapibary to niekwestionowane ikony fauny neotropikalnej. Ich naturalny zasięg obejmuje niemal cały kontynent południowoamerykański, rozciągając się od wilgotnych lasów równikowych na północy, aż po umiarkowane strefy klimatyczne w Argentynie.
Te gigantyczne gryzonie są zwierzętami nizinnymi. Unikają wysokich gór, preferując rozległe równiny, dorzecza wielkich rzek oraz obszary zalewowe, gdzie woda jest dostępna przez cały rok.
W jakich krajach występują kapibary?
Choć kojarzymy je głównie z brazylijską Amazonią, kapibary można spotkać w większości krajów Ameryki Południowej. Ich populacje są liczne i stabilne tam, gdzie mają dostęp do zbiorników wodnych i soczystej trawy.
Kraje, w których żyją te zwierzęta:
- Brazylia (najliczniejsze populacje, zwłaszcza w regionie Pantanalu),
- Wenezuela (słynne stada na równinach Llanos),
- Kolumbia,
- Argentyna (głównie północna i środkowa część),
- Peru (część amazońska),
- Boliwia,
- Paragwaj,
- Urugwaj,
- Gujana, Surinam i Gujana Francuska.
Bariera Andów
Patrząc na mapę występowania kapibar, można zauważyć wyraźną granicę na zachodzie kontynentu. Te zwierzęta nie występują w Chile ani na pacyficznym wybrzeżu na południe od równika.
Przyczyną jest potężny łańcuch górski – Andy. Wysokie szczyty, surowy klimat i brak odpowiednich szlaków wodnych stanowią dla tych ciepłolubnych i nizinnych ssaków barierę nie do przebycia. Kapibary żyją wyłącznie na wschód od tego pasma górskiego.
Kapibara wielka a kapibara mała
W przyrodzie wyróżniamy dwa gatunki kapibar. To, co zazwyczaj widzimy w internecie i zoo, to kapibara wielka, która dominuje na niemal całym kontynencie.
Istnieje jednak również kapibara mała. Jest ona znacznie mniejsza i rzadsza. Jej występowanie jest odizolowane geograficznie – żyje głównie w Panamie (Ameryka Środkowa), północno-zachodniej Kolumbii oraz zachodniej Wenezueli.
Idealne siedlisko
Kapibary to zwierzęta półwodne. Ich życie jest nierozerwalnie związane z obecnością wody, która pełni funkcję nie tylko poidła, ale przede wszystkim schronienia i termoregulatora. Bez stałego dostępu do akwenu kapibary nie są w stanie przetrwać w dziczy.
Rzeki, jeziora i mokradła
Woda to dla kapibary polisa ubezpieczeniowa. Mimo masywnej budowy, w toni wodnej poruszają się z niesamowitą gracją, dzięki błonom pławnym między palcami.
To właśnie w rzekach, starorzeczach, bagnach i jeziorach szukają ratunku, gdy zaatakuje je drapieżnik, taki jak jaguar czy puma. Potrafią wstrzymać oddech nawet na 5 minut, chowając się pod powierzchnią.
Dodatkowo, w gorącym klimacie Ameryki Południowej, woda służy im do chłodzenia organizmu. W najgorętszych porach dnia całe stada wylegują się na płyciznach, wystawiając nad taflę jedynie nozdrza, oczy i uszy.
Ląd i roślinność
Choć woda jest kluczowa, kapibara potrzebuje również stałego lądu. To na brzegu odbywa się większość ich życia towarzyskiego oraz odpoczynek. Zwierzęta te preferują tereny porośnięte gęstą trawą, która stanowi podstawę ich diety.
Idealne siedlisko to mozaika środowisk: woda do ucieczki i chłodzenia oraz łąki lub rzadkie lasy do żerowania. Unikają gęstych, ciemnych puszcz, gdzie brakuje światła dla traw, a ucieczka jest utrudniona. Często wybierają też tereny porośnięte roślinnością wodną, taką jak hiacynty wodne, które są ich przysmakiem.
Wpływ pór roku na zachowanie i migracje kapibar
Życie kapibar jest dyktowane rytmem natury, a konkretnie cyklem pory deszczowej i suchej. Zmienność poziomu wód drastycznie wpływa na to, gdzie aktualnie przebywają i jak duże grupy tworzą.
Pora deszczowa
Gdy nadchodzi pora deszczowa, olbrzymie obszary nizin (takich jak wenezuelskie Llanos czy brazylijski Pantanal) zamieniają się w wielkie rozlewiska. Woda jest wszędzie, a jedzenia nie brakuje.
W tym okresie kapibary stają się bardziej niezależne. Stada rozpraszają się na większe terytoria, korzystając z obfitości zasobów. Zwierzęta nie muszą walczyć o dostęp do kałuż, co sprawia, że ich zagęszczenie na danym obszarze spada. To czas względnego spokoju i dobrobytu.
Pora sucha
Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy wody zaczyna ubywać. W porze suchej mniejsze zbiorniki wysychają, a rzeki kurczą się do wąskich koryt. Kapibary są zmuszone do migracji w poszukiwaniu ostatnich oaz wilgoci.
Wówczas przy nielicznych, stałych zbiornikach wodnych gromadzą się setki osobników. Tłok przy wodopoju wymusza na nich bardziej skomplikowane relacje społeczne, ale też zwiększa ryzyko przenoszenia chorób i ułatwia polowanie drapieżnikom. To trudny test przetrwania dla całego gatunku.
Kapibary a działalność człowieka i zmiany w środowisku
Relacja kapibar z ludźmi jest skomplikowana. Z jednej strony, intensywne rolnictwo i wycinanie lasów pod pastwiska dla bydła paradoksalnie sprzyja kapibarom.
Zwierzęta te świetnie odnajdują się na sztucznych pastwiskach, gdzie mają pod dostatkiem trawy, a farmerzy często tworzą sztuczne stawy dla krów, z których gryzonie chętnie korzystają. W niektórych regionach traktowane są jednak jako szkodniki konkurujące z bydłem o pokarm.
Niestety, działalność człowieka to także zagrożenia. Polowania na mięso i skóry (w niektórych krajach legalne i regulowane, w innych kłusownicze) oraz zanieczyszczenie wód stanowią realny problem dla lokalnych populacji.
Czy kapibary żyją dziko w Polsce i Europie?
Kapibary to zwierzęta tropikalne, nieprzystosowane do niskich temperatur. Polska zima, z mrozem i brakiem dostępu do świeżej roślinności, byłaby dla nich zabójcza. W Europie nie występują żadne dzikie populacje tych gryzoni.
Jedynym miejscem, gdzie można zobaczyć kapibary na Starym Kontynencie, są ogrody zoologiczne oraz specjalistyczne hodowle prywatne, które muszą zapewnić im ogrzewane pomieszczenia i baseny przez większą część roku.