Polska, zajmując drugie miejsce w Europie pod względem produkcji skór norczych, jest kluczowym graczem w przemyśle futrzarskim. Najpopularniejsze gatunki, jak norki amerykańskie, lisy czy szynszyle, generują spory dochód, ale budzą też kontrowersje związane z dobrostanem zwierząt. Raporty organizacji pozarządowych ujawniają systemowe problemy, od okaleczeń po brak opieki weterynaryjnej, co skłania do dyskusji o etyce i przyszłości tego sektora.
Spis treści
Norka amerykańska
Norka amerykańska to najpopularniejsze zwierzę hodowane na futra w Polsce i na świecie. Polska jest drugim największym producentem skór norczych w Europie, po Danii. Obecnie na terenie Polski znajduje się około 234 ferm norek.
Hodowla norek to jeden z najszybciej rozwijających się działów specjalnych rolnictwa w Polsce. Jest to stosunkowo młoda dziedzina, ale w krótkim czasie polscy hodowcy osiągnęli wysoką jakość i renomę w świecie. Polsce należy około 11% światowego rynku, mierzonego liczbą produkowanych skór norczych.
Pierwsze hodowle norek datuje się na rok 1928. W latach 50-tych XX wieku importowano do kraju norkę amerykańską, która stała się podstawowym zwierzęciem hodowanym na futra. Niestety, w polskich warunkach fermy futrzarskie nie zapewniają zwierzętom dobrostanu, a raporty organizacji pozarządowych oraz kontrole Najwyższej Izby Kontroli wskazują na liczne przypadki okaleczeń oraz braku opieki weterynaryjnej.
Szynszyla
Szynszyla to zwierzę niezwykle popularne w hodowli na całym świecie. Jest ceniona ze względu na futro uznawane za najlepsze i najbardziej miękkie oraz jedno z najcenniejszych na świecie.
Te gryzonie pochodzą z górzystych terenów Andów Ameryki Południowej. Żyją w koloniach zamieszkujących górskie tereny skaliste w Chile, Argentynie, Peru i Boliwii. Występują tam dwa gatunki szynszyli: szynszyla krótkoogonowa oraz szynszyla mała.
W zakresie żywienia stosuje się gotowe pasze w pełni zbilansowane w postaci granulatów. Jedno zwierzę zjada około 25 gramów paszy w ciągu doby. Aby utrzymać właściwą higienę i dobrą kondycję futer zwierząt, konieczne są kąpieliska obrotowe lub wysuwane wypełnione pyłem kąpielowym. Najlepiej stosować pył dobrej jakości, bo ma to bezpośrednie przełożenie na późniejszą jakość skór.
Lis
Lisy są jednymi z najważniejszych zwierząt w przemyśle futrzarskim. Finlandia jest głównym producentem skór lisich na świecie. W Polsce hoduje się głównie lisy srebrzyste, polarne i pospolite.
Na fermach dochodzi do wielu nieprawidłowości związanych z dobrostanem zwierząt. W 2017 roku świat obiegły szokujące zdjęcia przedstawiające lisy giganty hodowane na fińskich fermach futrzarskich. Średnia waga lisów polarnych żyjących w naturze wynosi od 3 do 5 kg, tymczasem na fermach spotyka się zwierzęta ważące nawet 20 kg.
Jest to wynik dokonywanej przez hodowców selekcji, która stawia na wysokie wyniki finansowe ze sprzedaży futer, całkowicie pomijając dobrostan zwierząt. Przerośnięte lisy mają trudności z poruszaniem się oraz problemy z łapami, które nie wytrzymują tak dużego ciężaru.
Królik
Królik Rex to główna odmiana wykorzystywana w przemyśle futrzarskim. Charakteryzuje się gęstą i aksamitną sierścią, bardzo przyjemną w dotyku. W Polsce królika na skórki utrzymuje tylko kilka ferm, są to głównie króliki rasy Rex.
Zwierzęta hodowlane są trzymane do 3 lat i zazwyczaj rodzą dwa razy w roku. Mioty są odbierane matkom w wieku 4 tygodni i umieszczane w żłobku wraz z innymi młodymi. Po tym matki są trzymane oddzielnie od swoich miotów i są łączone tylko do karmienia.
Obecna hodowla królików w Polsce ukierunkowana jest głównie na mięso, a produkcja typowo futrzarska praktycznie nie istnieje. Większość gospodarstw liczy od kilku do kilkudziesięciu sztuk stada podstawowego, a sama ta działalność traktowana jest jako hobbystyczna.
Jenot
Jenot to zwierzę o bardzo trwałej i ciepłochronnej skórze. W skali trwałości wyprawionych skór futerkowych jenot znajduje się na pierwszym miejscu w grupie II z punktacją 75, wyprzedzając norkę (70 punktów) i lisa (40 punktów).
Hodowla jenotów w Polsce nie osiągnęła nigdy dużych rozmiarów i zawsze była uzależniona od zainteresowania skórami tych zwierząt na rynkach wewnętrznych i zewnętrznych. Jenot został niedawno uznany przez Unię Europejską za gatunek inwazyjny, co może prowadzić do ograniczeń w jego hodowli.
Dalsza komercyjna hodowla jenotów na futra będzie dopuszczalna, jednak po wcześniejszym uzyskaniu autoryzacji i pozwoleń. W Polsce duża część osobników żyjących na wolności to zwierzęta, którym udało się uciec z ferm oraz ich potomstwo.
Bóbr
Bóbr to zwierzę, którego skóra jest uznawana za jedną z najbardziej trwałych w przemyśle futrzarskim. W skali trwałości wyprawionych skór futerkowych bóbr kamczacki otrzymuje maksymalną punktację 100 punktów.
Wykorzystanie skór bobrów jako elementu futrzarskiego, przy obecnych trendach społecznych wydaje się być jednak mało prawdopodobne. Dawniej próbowano rozwijać hodowlę bobrów na skalę przemysłową, jednak bez większych sukcesów.
Obecnie bobry są objęte ochroną w wielu krajach, a pozyskiwanie ich futer jest ściśle regulowane. Ich populacja jest kontrolowana głównie ze względów środowiskowych, a nie dla celów przemysłu futrzarskiego.
Foka
Foki przez długi czas były intensywnie eksploatowane przez przemysł futrzarski, jednak obecnie handel produktami z fok na terenie Unii Europejskiej jest znacząco ograniczony. Od 2009 roku na terenie wspólnoty obowiązuje rozporządzenie zakazujące sprzedaży produktów z fok na unijnym rynku.
Zakaz ten został wprowadzony w odpowiedzi na kontrowersje związane z metodami polowań na foki oraz w celu ochrony populacji tych zwierząt. Przepisy te są regularnie weryfikowane i dostosowywane do zmieniającej się sytuacji.
Obecnie pozyskiwanie futer z fok jest dozwolone jedynie w ściśle określonych przypadkach, głównie w ramach tradycyjnych polowań prowadzonych przez społeczności lokalne. Przemysłowy połów fok na futra praktycznie zanikł w większości krajów rozwiniętych.