Pawica atlas i Królowej Aleksandry – największe motyle na świecie

Pawica atlas i Motyl Królowej Aleksandry to dwaj giganci – największy motyl nocny i największy motyl dzienny na świecie. Jeden zachwyca ogromną powierzchnią skrzydeł, drugi rekordową rozpiętością i spektakularnymi kolorami. Poznaj mimikrę węża, motyla, który nie je jako dorosły, dramatyczną historię odkrycia oraz realne widmo wyginięcia. Odkryj, kto naprawdę może nosić tytuł największego motyla i dlaczego odpowiedź wcale nie jest taka oczywista.

Spór o tytuł giganta – motyl dzienny czy nocny?

W świecie entomologii odpowiedź na pytanie „który motyl jest największy?” nie jest jednoznaczna i zależy od przyjętego kryterium pomiaru. Jeśli pod uwagę weźmiemy rozpiętość skrzydeł, bezapelacyjnym liderem jest Motyl Królowej Aleksandry. Jego skrzydła sięgają szerokości niemal 30 centymetrów, co czyni go szerszym od jakiegokolwiek innego motyla dziennego.

Sytuacja zmienia się jednak, gdy spojrzymy na całkowitą powierzchnię skrzydeł. Tutaj palmę pierwszeństwa dzierży Pawica atlas – potężna ćma, której skrzydła tworzą ogromną płaszczyznę o powierzchni nawet 400 cm². Aby precyzyjnie wskazać zwycięzcę, musimy więc rozróżnić dwa światy: barwnych motyli dziennych oraz tajemniczych, nocnych ciem.

Pawica atlas

Pawica atlas to gatunek, który budzi respekt samą swoją obecnością. Jest to ćma z rodziny pawicowatych (Saturniidae), naturalnie występująca w wilgotnych lasach Azji Południowo-Wschodniej, m.in. w Tajlandii, Indonezji i Malezji. Ze względu na swoje imponujące rozmiary, w wielu kulturach nazywana jest „ćmą-atlasem”, co nawiązuje do mitycznego tytana podtrzymującego sklepienie niebieskie.

Wygląd i strategia przetrwania

Skrzydła Pawicy atlas to prawdziwe arcydzieło ewolucji. Ich ubarwienie to mieszanka brązów, czerwieni, różu i fioletu, a charakterystyczne trójkątne „okienka” są całkowicie przezroczyste (pozbawione łusek). Jednak to nie kolory są tu najważniejsze, a kształt końcówek przednich skrzydeł.

Są one wygięte i ubarwione w sposób łudząco przypominający głowę węża. Jest to doskonały przykład mimikry – mechanizmu obronnego, który ma na celu odstraszenie potencjalnych drapieżników, np. ptaków. Gdy ćma czuje zagrożenie, powoli porusza skrzydłami, imitując ruchy gada szykującego się do ataku, co zazwyczaj wystarcza, by ocalić życie.

Fenomen krótkiego życia, czyli dlaczego atlas nie je?

Mimo swoich gigantycznych rozmiarów, dorosłe życie Pawicy atlas jest niezwykle krótkie i trwa zaledwie od kilku dni do maksymalnie dwóch tygodni. Wynika to z faktu, że dorosłe osobniki (imago) posiadają całkowicie uwsteczniony aparat gębowy.

Oznacza to, że motyl ten po wyjściu z kokonu nie jest w stanie pobierać żadnego pokarmu. Całą energię niezbędną do lotu i rozmnażania czerpie wyłącznie z zapasów tłuszczu, które zgromadził, będąc jeszcze żarłoczną gąsienicą. Jego jedynym celem w dorosłym życiu jest znalezienie partnera i przedłużenie gatunku, zanim wyczerpią się jego rezerwy energetyczne.

Motyl Królowej Aleksandry

Na drugim biegunie znajduje się Motyl Królowej Aleksandry – największy znany nauce motyl dzienny. Jest to gatunek endemiczny, co oznacza, że występuje tylko w jednym, niewielkim miejscu na Ziemi: w lasach deszczowych w prowincji Oro w Papui-Nowej Gwinei.

Rekordowa rozpiętość skrzydeł i dymorfizm płciowy

U tego gatunku występuje wyraźny dymorfizm płciowy, czyli ogromne różnice w wyglądzie samca i samicy. To właśnie samice są rekordzistkami – są znacznie większe od samców, mają brązowo-kremowe ubarwienie, a rozpiętość ich skrzydeł może osiągać nawet 28–30 cm.

Samce, choć mniejsze (rozpiętość ok. 20 cm), są uważane za jedne z najpiękniejszych owadów świata. Ich skrzydła mienią się metalicznymi odcieniami błękitu, zieleni, złota i czerni. To właśnie ich niezwykłe barwy sprawiły, że przez lata były one pożądanym trofeum dla kolekcjonerów, co przyczyniło się do tragicznej sytuacji gatunku.

Historia odkrycia z bronią w ręku

Odkrycie tego gatunku wiąże się z niezwykłą, choć z dzisiejszej perspektywy kontrowersyjną historią. Pierwszy okaz został pozyskany w 1906 roku przez przyrodnika Alberta Meeka, który pracował dla słynnego kolekcjonera Waltera Rothschilda.

Motyle te latają bardzo wysoko w koronach drzew lasu deszczowego, co czyniło je nieuchwytnymi dla tradycyjnych siatek na motyle. Meek, zdeterminowany, by zdobyć okaz giganta, użył strzelby nabitej amunicją z bardzo drobnym śrutem (tzw. pyłem), aby „ustrzelić” owada w locie bez niszczenia jego delikatnych skrzydeł. Gatunek został nazwany na cześć Aleksandry Duńskiej, żony ówczesnego króla Wielkiej Brytanii, Edwarda VII.

Krytyczne zagrożenie i ochrona

W przeciwieństwie do Pawicy atlas, Motyl Królowej Aleksandry jest skrajnie zagrożony wyginięciem. Głównym powodem jest niszczenie jego naturalnego siedliska pod plantacje palmy olejowej oraz nielegalny odłów.

Gatunek ten znajduje się w I załączniku konwencji CITES, co oznacza najwyższy stopień ochrony międzynarodowej. Handel okazami (zarówno żywymi, jak i martwymi) pozyskanymi z natury jest całkowicie zakazany. Na czarnym rynku ceny za idealnie zachowane pary potrafią osiągać tysiące dolarów, jednak legalnie można podziwiać je niemal wyłącznie w muzeach lub specjalnych ośrodkach badawczych.

Porównanie gigantów

Kluczowe różnice między tymi dwoma rekordzistami świata owadów: