Wyobraź sobie drapieżnika cięższego niż samochód osobowy. Tak właśnie wygląda rekordowy niedźwiedź polarny – przeszło 1000 kilogramów żywej masy! Niewiele ustępują mu brunatne olbrzymy z Kodiaku, potrafiące stanąć na tylnych łapach niczym trzymetrowy kolos. W świecie niedźwiedzi rywalizacja o tytuł giganta trwa od Arktyki po tropik, a każdy gatunek ma swoje unikalne cechy.
Spis treści
1. Niedźwiedź polarny
Największe osobniki dorosłych samców osiągają 350–700 kg masy i długość 2,4–3,0 m, podczas gdy samice są wyraźnie mniejsze, zwykle 150–300 kg i 1,9–2,4 m. Rekordowy samiec o masie 1002 kg i długości 3,39 m, co dobrze pokazuje skalę dymorfizmu i rozpiętość naturalnych wartości.
Rekordy, choć medialne, nie są normą. O kondycji osobnika decyduje dostęp do tłustej zdobyczy i pora roku, gdyż niedźwiedzie gromadzą zapasy energii przed okresem niedoboru. Dlatego porównując wielkości, bierze się pod uwagę płeć, sezon oraz lokalną dostępność pokarmu.
2. Niedźwiedź brunatny
W obrębie gatunku największe są populacje z bogatym dostępem do pokarmu, zwłaszcza kodiacki oraz niektóre populacje nadmorskie; dorosłe samce mogą osiągać ponad 500 kg, a w skrajnych przypadkach zbliżać się do 700–780 kg. Wysokość stojącego osobnika przekracza 3 m, co czyni te populacje realnymi rywalami dla niedźwiedzia polarnego pod względem masy ciała.
Najłatwiej o spotkanie w obszarach górskich i leśnych strefy umiarkowanej i borealnej. W Europie występuje m.in. w Karpatach i w Skandynawii, a globalnie także w Ameryce Północnej i Azji.
Największe różnice w gabarytach między populacjami wynikają z jakości żerowisk. Osobniki z wybrzeży, które korzystają z obfitych run łososiowych i padliny morskiej, rosną większe niż te żyjące w głębi lądu, gdzie dostęp do wysokokalorycznego pokarmu bywa ograniczony.
3. Niedźwiedź czarny (baribal)
To gatunek wyraźnie mniejszy od brunatnego, choć potrafi zaskoczyć rozmiarem: długość ciała dochodzi do 190 cm, a masa wyjątkowych osobników do około 400 kg. Na co dzień spotyka się jednak zwierzęta lżejsze, co wiąże się z różnicami pokarmowymi i siedliskowymi w obrębie rozległego zasięgu.
- Brak garbu barkowego, który u brunatnego tworzą silnie rozwinięte mięśnie.
- Większe, bardziej sterczące uszy i zwykle prostszy profil pyska.
- Krótsze, bardziej zakrzywione pazury, ułatwiające wspinanie na drzewa.
- Różnorodne ubarwienie od czerni po brązy i odcienie cynamonowe.
W razie niespodziewanego spotkania zachowuje się spokój i poszerza dystans. Bieganie może wywołać pogoń, a karmienie lub zbliżanie się do osobników żerujących sprzyja groźnym sytuacjom. Odróżnienie gatunku zwiększa precyzję reakcji, dlatego przy krótkim kontakcie zwraca się uwagę na barki, uszy i pazury, zanim podejmie się decyzję o wycofaniu.
4. Niedźwiedź himalajski
To średniej wielkości przedstawiciel rodziny, rozpoznawalny po jasnej plamie na piersi w kształcie półksiężyca. Dorosłe osobniki mierzą 120–180 cm długości, przy masie około 110–150 kg u samców i 65–90 kg u samic. Występuje od Kaukazu po Japonię i Półwysep Malajski, zajmując mozaikę siedlisk od lasów liściastych po górskie drzewostany, gdzie zimą potrafi korzystać z gawr. Istnieją również sezonowe różnice aktywności, co wiąże się z dostępnością pokarmu i klimatem w różnych częściach zasięgu.
5. Andoniedźwiedź okularowy
Jedyny współcześnie żyjący niedźwiedź Ameryki Południowej zamieszkuje Andy od Wenezueli po Boliwię. Długość ciała zwykle mieści się w 130–190 cm, a masa samców 100–175 kg z przypadkami do 200 kg, samice 60–80 kg. Charakterystyczne jasne znaczenia wokół oczu i na pysku nie tylko ułatwiają identyfikację, ale bywają unikatowe dla osobnika.
Zajmuje głównie górskie lasy mgielne i wysokogórskie zarośla, gdzie sprawnie wspina się po drzewach, korzystając z sezonowych źródeł pokarmu. Obserwuje się go z dużej odległości, często przez krótkie okna widoczności na stokach.
6. Panda wielka
Mimo roślinnego jadłospisu to solidnie zbudowany gatunek: samce zwykle 75–115 kg, a samice są o 10–20% lżejsze. Długość ciała wynosi 1,2–1,5 m, a wysokość w kłębie 60–80 cm. Dymorfizm płciowy jest umiarkowany, dlatego w terenie płeć bywa trudna do ustalenia bez dokładnej obserwacji.
7. Wargacz leniwy
Wargacz różni się budową od pozostałych niedźwiedzi. Ma wydłużony pysk, bardzo ruchliwe wargi i owłosiony pysk przystosowany do wysysania termitów. Długość ciała to 140–190 cm, a masa 70–145 kg u samców i 50–95 kg u samic. Zasięg obejmuje subkontynent indyjski i Sri Lankę, z preferencją dla suchych lasów liściastych i mozaik z otwartą roślinnością.
8. Biruang malajski
To najmniejszy z niedźwiedzi, przystosowany do ciepłego, wilgotnego klimatu Azji Południowo-Wschodniej. Dorosłe osobniki osiągają około 30–80 kg masy, przy długości ciała 1,2–1,5 m i ogonie 3–7 cm. Ciemne futro z jaśniejszą plamą na piersi oraz bardzo długie, zakrzywione pazury wspinaczkowe pomagają w żerowaniu w koronach drzew. Gatunek nie zapada w typowy sen zimowy, co sprawia, że dostępność pokarmu i aktywność są rozłożone w ciągu roku.