Masz wrażenie, że Twój pies więcej się drapie, niż bawi? To może być coś więcej niż sezon na pchły. Świąd bywa skutkiem alergii na pyłki, karmę, chemię domową, jak i pasożytów, infekcji bakteryjnych czy drożdżaków. Po wyglądzie skóry i miejscu drapania da się jednak sporo wyczytać. Poznaj domowe sposoby na ulgę, ale też sytuacje, kiedy nie ma co czekać i trzeba iść do weterynarza.
Spis treści
Kiedy drapanie u psa staje się problemem?
Każdy pies drapie się od czasu do czasu – to naturalny sposób na pielęgnację sierści, pozbycie się martwego naskórka czy chwilowe swędzenie. Granica między normą a problemem medycznym zostaje przekroczona, gdy czynność ta staje się obsesyjna, przerywa psu sen lub zabawę, a zwierzę wydaje się sfrustrowane. Jeśli Twój pupil przerywa spacer, by się podrapać, lub budzi Cię w nocy stukotem pazurów o podłogę, najprawdopodobniej cierpi na świąd patologiczny.
Niepokój powinny wzbudzić nie tylko zmiany w zachowaniu, ale przede wszystkim wygląd skóry. Zdrowa skóra powinna być bladoróżowa (lub pigmentowana) i czysta. Wszelkie odstępstwa mogą sugerować rozwijający się stan zapalny, infekcję lub inwazję pasożytów, których nie wolno bagatelizować.
Sygnały alarmowe, które wymagają konsultacji z weterynarzem:
- Miejscowe wyłysienia i przerzedzenie sierści (często symetryczne).
- Intensywne zaczerwienienie skóry (rumień), krosty lub strupy.
- Piszczenie, warczenie lub skomlenie podczas drapania się.
- Nieprzyjemny, często „drożdżowy” zapach skóry.
- Wylizywanie łap aż do zmiany koloru sierści na rdzawy (od śliny).
- Ocieranie się o meble, dywany lub ściany („saneczkowanie” na dywanie).
Pasożyty zewnętrzne, czyli najczęstszy winowajca świądu
Gdy pies zaczyna się drapać, pierwszym podejrzanym zawsze powinny być pasożyty zewnętrzne. Wielu opiekunów popełnia błąd, zakładając, że skoro nie widzą pcheł gołym okiem, to problem nie istnieje. Niestety, pasożyty są mistrzami kamuflażu, a reakcja organizmu psa może być niewspółmiernie silna do liczby intruzów.
Nawet psy mieszkające w bloku i wychodzące tylko na smyczy są narażone na kontakt z pasożytami przyniesionymi na butach właścicieli lub złapanymi od innych zwierząt. Regularna profilaktyka przeciwpasożytnicza (krople spot-on, tabletki, obroże) to podstawa diagnostyki każdego problemu dermatologicznego.
Pchły i Alergiczne Pchle Zapalenie Skóry (APZS)
Pchły to najczęstsza przyczyna świądu u psów. Co kluczowe, to nie samo ugryzienie jest głównym problemem, ale reakcja alergiczna na białka zawarte w ślinie pchły. U psów z nadwrażliwością wystarczy jedno ugryzienie, by wywołać kaskadę reakcji zapalnej trwającą nawet do dwóch tygodni. Pchły rzadko przebywają na psie stale – większość czasu spędzają w dywanach i legowiskach, wskakując na żywiciela tylko po to, by się pożywić.
Najbardziej charakterystycznym objawem APZS (Alergicznego Pchlego Zapalenia Skóry) jest intensywne wygryzanie i drapanie okolic nasady ogona, lędźwi oraz tylnej części ud. Skóra w tym miejscu często pokryta jest strupkami, a sierść przerzedzona. Jeśli Twój pies gwałtownie odwraca się, by ugryźć się w okolicy ogona, APZS jest wysoce prawdopodobne.
Kleszcze, świerzbowce i nużeńce
Choć pchły dominują, inne pasożyty również potrafią zamienić życie psa w koszmar. Świerzbowiec drążący wywołuje jeden z najsilniejszych rodzajów świądu – pies drapie się niemal bez przerwy, co prowadzi do głębokich ran. Charakterystyczne dla świerzbu są zmiany na brzegach małżowin usznych, łokciach i stawach skokowych.
Innym groźnym pasożytem jest nużeniec, który w przeciwieństwie do świerzbowca, na początku może nie powodować silnego swędzenia. Jego obecność często sygnalizują tzw. „okulary nużeńcowe” – wyłysienia wokół oczu. Z kolei kleszcze powodują zazwyczaj miejscowe podrażnienie w punkcie wbicia, które może swędzieć jeszcze długo po usunięciu pajęczaka.
Alergie u psa
Jeśli pasożyty zostały wykluczone (lub pies jest regularnie zabezpieczany), kolejnym tropem są alergie. Jest to druga najczęstsza przyczyna przewlekłego drapania. Alergia to nic innego jak błąd systemu odpornościowego, który atakuje nieszkodliwe substancje (pyłki, białka w karmie), traktując je jak zagrożenie.
Alergie mogą ujawnić się w każdym wieku, choć najczęściej pierwsze objawy obserwuje się między 6. miesiącem a 3. rokiem życia psa. Nieleczona alergia prowadzi do tzw. „marszu alergicznego” – objawy stają się coraz silniejsze i trudniejsze do opanowania.
Alergia środowiskowa
Atopowe Zapalenie Skóry (AZS) to odpowiednik ludzkiego kataru siennego, z tą różnicą, że psy rzadziej kichają, a częściej się drapią. Uczulać mogą pyłki traw, drzew, roztocza kurzu domowego czy pleśnie. Jeśli Twój pies drapie się głównie wiosną lub latem, może to sugerować uczulenie na pyłki. Świąd całoroczny często wskazuje na roztocza kurzu.
Typowe dla atopii jest to, że pies drapie lub wylizuje: łapy (przestrzenie międzypalcowe), pysk, pachy oraz pachwiny. Skóra w tych miejscach jest ciepła, zaczerwieniona i podatna na infekcje. Warto pamiętać, że atopii nie da się całkowicie wyleczyć, ale można ją skutecznie kontrolować lekami i pielęgnacją.
Alergia pokarmowa
Wbrew powszechnym opiniom, alergia pokarmowa występuje rzadziej niż środowiskowa. Najczęstszymi alergenami są białka: kurczak, wołowina, nabiał, a rzadziej zboża. Co ciekawe, alergia pokarmowa może objawiać się wyłącznie problemami skórnymi (świądem), bez biegunek czy wymiotów.
Objawy skórne alergii pokarmowej są niemal identyczne jak przy atopii (łapy, pysk, uszy), co utrudnia diagnozę. Jedynym skutecznym sposobem potwierdzenia jest rygorystyczna dieta eliminacyjna trwająca minimum 8–12 tygodni. Testy z krwi na alergie pokarmowe są często niemiarodajne i mogą dawać wyniki fałszywie dodatnie.
Alergia kontaktowa
Ten rodzaj alergii występuje najrzadziej i jest reakcją na bezpośredni kontakt skóry z drażniącą substancją. Może to być nowy szampon, płyn do mycia podłóg, materiał legowiska, a nawet plastikowa miska. Reakcja pojawia się zazwyczaj w miejscach słabo owłosionych, które dotykają podłoża, takich jak brzuch, klatka piersiowa czy spód łap.
Infekcje bakteryjne i grzybicze skóry
Bardzo często drapanie nie wynika bezpośrednio z pierwotnej choroby, ale z infekcji wtórnych. Kiedy pies drapie swędzącą skórę, uszkadza jej barierę ochronną. W powstałe mikrourazy wnikają bakterie (głównie gronkowce) oraz drożdżaki (najczęściej Malassezia pachydermatis), które normalnie bytują na skórze w niewielkich ilościach.
Namnożenie się drożdżaków Malassezia powoduje, że skóra staje się tłusta, łuszcząca i wydziela charakterystyczny, słodkawy zapach (często porównywany do starych skarpet lub sera). Zakażone miejsca ciemnieją (hiperpigmentacja) i grubieją („skóra słonia”). Bez wyleczenia tych infekcji, leki przeciwalergiczne mogą nie przynieść psu pełnej ulgi.
Inne przyczyny drapania, o których możesz nie wiedzieć
Czasami przyczyna świądu leży zupełnie gdzie indziej, a drapanie jest tylko objawem zastępczym lub reakcją na ból. Warto wziąć pod uwagę mniej oczywiste scenariusze, zwłaszcza gdy leczenie dermatologiczne nie przynosi skutków.
- Zatkane gruczoły okołoodbytowe: Pies czuje dyskomfort pod ogonem, więc „saneczkuje” (jeździ pupą po ziemi) lub wygryza okolice nasady ogona. Właściciele często mylą to z robakami.
- Problemy psychogenne (Stres i nuda): Psy, podobnie jak ludzie obgryzający paznokcie, mogą wylizywać łapy (szczególnie nadgarstki) z nudów, lęku separacyjnego lub stresu. Takie zachowanie uwalnia endorfiny, przynosząc psu chwilową ulgę psychiczną.
- Ból (świąd rzutowany): Czasami pies drapie okolice ucha nie dlatego, że swędzi go skóra, ale z powodu głębokiego zapalenia kanału słuchowego. Podobnie drapanie pyska może sygnalizować ból zęba lub stan zapalny dziąseł.
Co miejsce drapania mówi o przyczynie?
Lokalizacja zmian na ciele psa może być cenną wskazówką dla Ciebie i lekarza weterynarii. Choć nie jest to diagnoza ostateczna, „mapa świądu” pozwala zawęzić krąg podejrzanych
- Uszy i głowa: Sugeruje świerzbowca usznego, zapalenie kanału słuchowego (bakteryjne/grzybicze) lub atopię (alergię środowiskową).
- Nasada ogona, lędźwia i zad: To klasyczny obraz inwazji pcheł i APZS. Warto sprawdzić też gruczoły okołoodbytowe.
- Łapy (wylizywanie), pysk i pachy: Typowy „trójkąt alergiczny” wskazujący na atopię lub alergię pokarmową. Wylizywanie samych łap po spacerze może sugerować podrażnienie od soli drogowej lub traw.
- Brzuch i pachwiny: Często wskazuje na alergię kontaktową (np. od legowiska) lub ropne zapalenie skóry.
Domowe sposoby na złagodzenie świądu – jak ulżyć psu doraźnie?
Zanim udasz się do weterynarza (co jest konieczne przy przewlekłym drapaniu), możesz spróbować ulżyć psu domowymi metodami. Pamiętaj jednak, że są to działania objawowe, które nie usuwają przyczyny problemu. Nigdy nie podawaj psu ludzkich leków przeciwalergicznych (np. wapna) na własną rękę, gdyż ich dawkowanie i skuteczność u zwierząt są zupełnie inne.
Bezpieczne metody łagodzące:
- Kąpiel w szamponie hipoalergicznym: Chłodna woda i łagodny szampon (np. z owsem koloidalnym lub chlorheksydyną) zmywają alergeny (pyłki) ze skóry i koją podrażnienia.
- Mycie łap po spacerze: Jeśli pies jest uczulony na trawy lub chemię drogową, dokładne opłukanie łap po każdym wyjściu może znacząco zmniejszyć świąd.
- Suplementacja kwasami Omega-3: Dobrej jakości olej z łososia lub kryla wzmacnia barierę lipidową skóry, czyniąc ją mniej podatną na podrażnienia (efekt widoczny po kilku tygodniach).
- Chłodne okłady: Przyłożenie chłodnego kompresu (np. owiniętego w ręcznik wkładu żelowego) do zaognionego miejsca może przynieść natychmiastową ulgę, obkurczając naczynia krwionośne.
- Olej kokosowy: Stosowany miejscowo (w niewielkich ilościach) na suche, łuszczące się miejsca może działać nawilżająco i lekko przeciwbakteryjnie.