Zaskroniec czy padalec? Różnica na pierwszy rzut oka wydaje się niewielka, a błędne rozpoznanie zdarza się każdemu spacerowiczowi. Tymczasem wystarczy spojrzeć na głowę. Żółte półksiężyce – to zaskroniec, ruchome powieki – padalec. Jeden poluje w wodzie, drugi w ściółce. Pierwszy zjada żaby, drugi ślimaki. Oba gatunki są w Polsce chronione i wcale niegroźne, choć ich zachowania obronne potrafią zaskoczyć.
Spis treści
Jak odróżnić padalca od zaskrońca?
Na krótkim spacerze można je pomylić, ale kilka znaków rozstrzyga sprawę. Zaskroniec ma wyraźne, żółtawe półksiężyce „za skroniami” obwiedzione czernią. Padalec ma ruchome powieki i widoczne otwory uszne, czego węże nie mają. Różni je też zarys sylwetki. U padalca głowa niemal nie odcina się od tułowia, a ogon bywa kruchy i łatwo się odłamuje.
Jak odróżnić?
- Sprawdzić boki głowy. Żółte plamy wskazują na zaskrońca.
- Popatrzeć na oczy. Mruganie lub powieki sugerują padalca.
- Obejrzeć „szyję”. Brak wyraźnego przewężenia i tępy pysk częściej oznaczają padalca.
- Ocenić ogon. Możliwa utrata fragmentu i kruchość przemawiają za padalcem.
Gdzie je spotkasz?
Zaskroniec najpewniej pojawi się tam, gdzie jest woda lub wilgoć. Chętnie korzysta z oczek, stawów i bagnistych zakątków, świetnie pływa i nurkuje. Bywa widywany także na skrajach lasów oraz w ogrodach, zwłaszcza tych z kompostownikiem czy zbiornikiem wodnym.
Padalec prowadzi skryty, naziemny tryb życia. Przemieszcza się w ściółce, pod kamieniami i pniami, korzysta z kryjówek w gęstych zaroślach, na obrzeżach lasów i w ogrodach. Najczęściej jest aktywny o zmierzchu i nocą, a za dnia wygrzewa się krótko w nasłonecznionych miejscach.
Co jedzą i kiedy polują?
Padalec jest pożytecznym sprzymierzeńcem działkowców. Zjada przede wszystkim ślimaki nagie, dżdżownice i drobne bezkręgowce; poluje głównie wieczorem i w nocy, gdy ofiary są łatwiej dostępne. Dzięki temu ogranicza szkody w uprawach, nie atakując większych zwierząt domowych.
Zaskroniec stawia na ruchliwe ofiary. W menu ma głównie żaby i traszki, zjada też ryby oraz drobne gryzonie, które połyka w całości. Taka dieta sprawia, że bywa widywany w pobliżu wody i w ogrodach, gdzie naturalnie redukuje liczebność gryzoni.
Czy są groźne?
Oba gatunki nie stanowią zagrożenia dla człowieka. Zaskroniec nie wytwarza jadu i unika konfrontacji; gdy czuje się przyciśnięty do muru, potrafi udawać martwego i wydzielać nieprzyjemnie pachnącą substancję, czasem syczy, aby odstraszyć napastnika. Padalec nie atakuje, a jego „ostatnią deską ratunku” jest odrzucenie fragmentu ogona.
Jak zachować się rozsądnie, gdy zwierzę się broni:
- Odsunąć się spokojnie o kilka kroków i dać mu drogę ucieczki.
- Nie dotykać i nie próbować przenosić gada, nawet w rękawicach.
- Jeśli zwierzę weszło do pomieszczenia, otworzyć wyjście i odsunąć się, pozwalając mu samodzielnie wyjść.
- Przy dzieciach i psach zachować spokój, odwołać pupila, bez gwałtownych ruchów.
Rozmnażanie, czyli jajożyworodny padalec i jajorodny zaskroniec
Padalec jest jajożyworodny: młode rodzą się w cienkich osłonkach, bez budowania gniazd, po okresie ciąży trwającym około trzech miesięcy. To strategia typowa dla skrytego trybu życia i chłodniejszych stanowisk, gdzie złożenie jaj do środowiska mogłoby być ryzykowne.
Zaskroniec jest jajorodny. Gody przypadają wiosną, a samica składa od kilku do kilkudziesięciu jaj na przełomie wiosny i lata, zwykle w ciepłych, wilgotnych miejscach jak kompost, pryzmy liści czy rozkładający się nawóz. Młode wykluwają się po około dwóch miesiącach i od początku są samodzielne.
Ochrona prawna
W Polsce wszystkie węże są objęte ochroną gatunkową, co oznacza zakaz zabijania, ranienia, chwytania, przetrzymywania oraz niszczenia siedlisk i schronień. Za łamanie przepisów grozi grzywna, a nawet kara pozbawienia wolności.
Padalec podlega ochronie ścisłej, dlatego nie wolno go niepokoić ani przenosić, a miejsca jego bytowania również są prawnie chronione. W praktyce najlepszą reakcją jest pozostawienie zwierzęcia w spokoju i zabezpieczenie domowego otoczenia tak, by nie było dla niego pułapką.