Choć w nocy wszystkie wydają się tak samo irytujące, świat komarów jest wyraźnie podzielony. Samiec to mały, krzaczasty elegant, który omija ludzi szerokim łukiem, wybierając słodki sok roślinny. To samica, wyposażona w kłujkę, odpowiada za swędzące bąble, zbierając zapasy na produkcję jaj. Różnice widać gołym okiem – wystarczy spojrzeć na czułki, które u panów przypominają gęste szczoteczki. Co ciekawe, mimo że nas drażnią, są niezbędne w ekosystemie jako pokarm dla jerzyków czy ryb. Poznaj ich zwyczaje, co pozwali spojrzeć na te brzęczące stworzenia z nieco innej perspektywy.
Spis treści
Dieta i pobieranie pokarmu
Najważniejsza różnica między płciami, która bezpośrednio wpływa na nasze relacje z tymi owadami, dotyczy ich diety. Samiec komara jest w 100% weganinem – żywi się wyłącznie nektarem kwiatowym oraz sokami roślinnymi, które dostarczają mu węglowodanów niezbędnych do lotu. Jego aparat gębowy nie jest przystosowany do przebijania skóry, dlatego samce są dla ludzi całkowicie nieszkodliwe.
Z kolei samica (komarzyca) pije krew, ale – co kluczowe – nie traktuje jej jako pokarmu energetycznego dla siebie. Białko i żelazo zawarte w krwi są jej niezbędne wyłącznie do produkcji i rozwoju jaj. Bez krwistego posiłku samica nie byłaby w stanie przedłużyć gatunku. Na co dzień, podobnie jak samiec, komarzyca również posila się nektarem, aby mieć siłę do poszukiwania żywiciela.
Jak odróżnić samca od samicy?
Dymorfizm płciowy, czyli występowanie różnic w wyglądzie między samcem a samicą tego samego gatunku, jest u komarów bardzo wyraźny. Choć owady te są niewielkie, różnice te można dostrzec nawet gołym okiem, jeśli wiemy, na co zwrócić uwagę.
Samce są zazwyczaj nieco mniejsze i mają delikatniejszą budowę ciała niż samice. Jednak to nie rozmiar, a specyficzne detale budowy głowy są najlepszym kluczem do identyfikacji płci.
Czułki
To najłatwiejszy sposób na szybkie rozpoznanie płci. Czułki samca są pierzaste i krzaczaste, przypominając miniaturowe szczoteczki lub pióropusze. Ta skomplikowana budowa pełni funkcję niezwykle czułego radaru – służy do wyłapywania dźwięków wydawanych przez skrzydła samic, co pozwala samcowi zlokalizować partnerkę w roju.
W kontraście do nich, czułki samicy są nitkowate, proste i rzadko owłosione. Jej zmysły są nastrojone na inne bodźce – muszą wykrywać dwutlenek węgla, ciepło oraz zapach potu potencjalnej ofiary, a do tego celu krzaczaste anteny nie są potrzebne.
Aparat gębowy i budowa odwłoka
Kolejną istotną różnicą jest budowa kłujki oraz kształt tylnej części ciała. U samic aparat gębowy jest potężnym narzędziem chirurgicznym, podczas gdy u samców jest on znacznie zredukowany. Różnice te wynikają bezpośrednio z odmiennych funkcji życiowych obu płci.
- Kłujka samicy: Jest twarda, ostra i wytrzymała, przystosowana do przebijania grubej skóry ssaków i zasysania krwi.
- Kłujka samca: Jest miękka, krótka i tępo zakończona; nadaje się jedynie do sięgania do wnętrza kielichów kwiatowych, nie jest w stanie naruszyć naskórka.
- Odwłok samicy: Jest zazwyczaj większy i bardziej zaokrąglony na końcu; po posiłku staje się wyraźnie rozdęty i czerwony od wypitej krwi.
- Odwłok samca: Jest smukły, a na jego końcu znajdują się widoczne narządy kopulacyjne (szczypce), służące do przytrzymania samicy w locie.
Długość życia komara i komarzycy
W świecie komarów panuje ogromna niesprawiedliwość pod względem długości życia. Samce żyją bardzo krótko, zazwyczaj od kilku dni do maksymalnie tygodnia. Ich głównym i jedynym celem biologicznym jest zapłodnienie samicy – często giną niedługo po kopulacji, wyczerpawszy swoje zasoby energetyczne.
Samice są znacznie bardziej długowieczne. W sezonie letnim żyją średnio od 2 tygodni do nawet miesiąca, co daje im czas na kilkukrotne złożenie jaj. Co więcej, zapłodnione samice niektórych gatunków potrafią przejść w stan diapauzy (zimowania) i przetrwać w piwnicach czy jaskiniach nawet kilka miesięcy, czekając na wiosenne ocieplenie.
Dlaczego słyszymy głównie komarzyce?
Charakterystyczne, irytujące bzyczenie, które budzi nas w nocy, to niemal zawsze dźwięk skrzydeł samicy. Wynika to z faktu, że to ona aktywnie poszukuje żywiciela, krążąc wokół naszej głowy, gdzie stężenie wydychanego dwutlenku węgla jest największe.
Samce również wydają dźwięki, a ich skrzydła uderzają nawet z większą częstotliwością (wyższy ton) niż u samic, co służy komunikacji godowej. Jednak rzadko mamy okazję je usłyszeć, ponieważ samce nie zbliżają się do ludzi – trzymają się z dala od naszych domów, preferując łąki i zarośla, gdzie szukają nektaru lub roją się w oczekiwaniu na partnerki.
Rola w ekosystemie
Mimo złej sławy komarów, warto wiedzieć, że odgrywają one ważną rolę w przyrodzie, a samce są wręcz pozytywnymi bohaterami. Ponieważ żywią się wyłącznie nektarem, samce komarów są zapylaczami roślin. Choć nie są tak wydajne jak pszczoły, przyczyniają się do rozmnażania wielu gatunków flory, w tym niektórych storczyków.
Obie płcie stanowią również kluczowe ogniwo łańcucha pokarmowego. Larwy komarów oczyszczają wodę z materii organicznej, a dorosłe osobniki są podstawowym pokarmem dla wielu zwierząt. Żywią się nimi jerzyki, jaskółki, nietoperze oraz ważki, a larwy są przysmakiem dla ryb i płazów. Masowe wyginięcie komarów mogłoby zachwiać stabilnością wielu ekosystemów.